Сочинение по адыгейскому языку заом тыфаеп

Обновлено: 21.07.2024

По адыгейской литературе 10 класс

Учителя адыгейского языка и литературы МОУ СОШ№4 Кошехабльского района Дауровой Ани Заурбиевны

Андырхъое Хъусен Борэжъ ыкъор (1920-1941)

Андрыхъое Хъусенэ къуаджэу Хьакурынэхьаблэ 1920 – рэ илъэсым гъэтхапэм и 2 –м къыщыхъугъ.

Хъусенэ шъэожъые Iушэу, губзыгъэу къэхъугъ

ИцIыкIугъом щэгъэжъагъэу иныбджэгъумэ ягъусэу Лэбэ Iушъо уахътэр щигъакIощтыгъэ. Пчыхьэрэ таурыхъэу янэу Къутасэ къыIуатэщтыгъэмэ икIасэу ядэIущтыгъэ. Андрыхъое Къутасэ ахэр бэ дэдэу ышIэщтыгъэ.

ИцIыкIугъом щегъэжьагъэу Хъусенэ лэжьэным ик1асэу, ятэ готэу 1оф

ыш1эщтыгъэ. Илъэс 1930- рэм Андрыхъуае Борэжъ апэрэмэ ащыщэу сельскохозяйственнэ артелым хэхьагъагъ. Хъусенэ ицIыкIугъом щегъэжьагъэу колхозым щылэжьагъ. Лэжьыгъэ Iухыжьыгъо уахътэм игу етыгъэу колхоз губгъохэм Iоф щишIэщтыгъэ

Ау зэк1эми анахь ик1эсэ сэнэхьатмэ Хъусенэ ащыщыгъ тхылъ еджэныр

Ичылэ гупсэ Хъусенэ ублэп1э гъэсэныгъэр щигъотыгъ, ет1анэ гъунэгъу чылэм яблэнэрэ классыр къыщиухыгъ.

Анахьыбэмк1э Хъусенэ ик1эсагъэхэр усэхэр ары

Хъусенэ езбырэу усабэхэр ыш1эщтыгъэ, Пушкиным, Лермонтовым, Некрасовым, Маяковскэм, Тарас Шевченкэм иусэхэр ик1эсагъ. Хъусенэ Адыгэ усак1оу Теуцожь Цыгъо иусэхэр ик1эсагъ, еджак1охэмэ апашъхьэ бэрэ ахэмэ къафеджэщтыгъэ

Хъусенэ жьэу усэхэр зэхилъхьанэу ригъэжьагъ

Щэхъурадж

Илъэс 1935 -м Хъусенэ Адыгэ педучилищэм ч1эхьагъ

Ащ щеджэ зэхъум Хъусенэ чанэу литературнэ бэрэскэшхохэмэ хэлажьэщтыгъэ. Ащ тхак1охэмрэ усак1охэмрэ япроизведениехэмэ къащеджэщтыгъэх, театрэм иартистхэм къэгъэлъэгъонхэр къыщаш1ыщтыгъэх

Хъусенэ литературнэ - творческэ кружок зэхищэгъагъ

Кавказ

Кавказ къушъхьэхэр зэбгъутэу, Ашъхьашыгу папц1эхэр зэплъыжьэу, Ошъопщэ 1ужъухэр япа1оу, Гъэ1эжьыгъэу пщэм хэтхэу мэчъыех. Къушъхьабгъу мыжъохэр абзэеу, Iалыныгъэ макъэхэр апихэу, Риони, Тереки, Курари, пк1атэхэзэ, Пк1атэхэзэ, губжыгъэу къячъэхых. Андрыхъое Хъусен

Хъусенэ газетым 1оф щиш1э зэхъум, колхозхэр совхозхэр, фабрикхэр,

Дзэ плыъыжьым тэ тэк1о

Непэ тигуш1угъо уашъом нэс зе1эт, Гум орэдыр щизэу къызэлъыхэтэдз, Дзэ Плъыжьым тык1онэу хэгъэгур Къытэджагъ, Бэрэ тызэжагъэм игъо къынэсыгъ. Тянэхэр гуш1оу 1апл1ыр къытащэк1ы, Чылэр къытфэчэфэу тэ тыкъагъэк1уат, К1асэхэр гуш1оу тэ къытк1элъэплъэх, Колхозэу тызып1угъэм унашъор къеш1. Тызэол1ы бланэу, къащтэр тымыш1ахэу, Щысэ къыттырахэу дзэм тыхэтын.

Дзэ Плъыжьым зыхахьэм Хъусенэ экзаменхэр ыти Сталинградскэ военно -

политическэ училищэм ч1эхьагъ. Ар къызеухым, младшэ политрукэу я- 733-рэ стрелковэ полкым и 136-рэ стрелковэ дивизием аш1ыгъагъ.

Хэгъэгу зэошхор (1941-1945 илъэс)

Зэошхор къызежьэм, Хъусенэ зыхэтыгъэ стрелковэ дивизиер, Армянскэ

ССР-м щы1агъ. Хъусенэ илъэ1ук1э ротэу ар зыхэтыр фронтым агъэк1онхэу к1элъэ1угъэх

Запорожскэ областым украинскэ ч1ыгум апэрэу пыим пэуцужьыгъ. Заор сыхьатибгъо к1уагъэ. Дивизиер пыихэм атек1уагъ ык1и селоу Малая Белозерка ыштагъ, гъэрэу нэбгырэ 300 солдатхэу ык1и офицерхэу ыштагъ. Апэрэ заом Хъусенэ снайперскэ винтовкэмк1э пый т1ок1 фэдиз ыук1ыгъ. Андрыхъуаем и ротэ снайпер куп лъэш зэхищэгъагъ ык1и ахэр ыгъасэщтыгъэх

1оныгъом и 30-м фронтовой листовкэу къыдэк1ыгъэм Хъусэнэ иблэнагъэ

къытегущы1эщтыгъэ, щысэ техып1эу къафагъэуцущтыгъэ. Ащ ыуж Запорожскэ хэкум Хъусенэ зыхэт дивизиер Днепропетровскэ ылъэныкъо ащэжьыгъагъ. Селоу Раздорым ахэмэ чъэпыогъум и 2-м 1941-рэ илъэсым я 1-рэ танковэ мотомеханизированнэ группэу генерал - полковникэу фон Клейстыр зипэщагъэм пэуцужьыгъэх. Ащ хахьэщытыгъэх СС-м идивизиехэу: "Викинг", "Адольф Гитлер", "Великая Германия".

Раздоры дэжь фашист техак1охэр тидзэхэмэ къапэуцужьыгъэх Тидзэк1ол1хэр

бланэу пыим язаощтыгъэх. Ахэмэ ащыщыгъ Хъусени, ащ иныбджэгъухэу снайперхэу Николай Ильин, Василий Носуля, Владимир Решетов. Пыир нахь лъэшэу къыч1эк1ыгъ. И1ашэк1э нахь къыттек1ощтыгъэ ык1и тидзэхэр зэк1эк1он фаеу хъугъэх. Шэк1огъу мазэм и 5-м я -136 стрелковэ дивизиер ят1онэрэеу генерал - полковникэу фон Клейст зипащэ дивизием псыхъоу Нагольная дэжь пэуцужьыгъэх. Пыим танки 100 фэдиз тидзэмэ къапэ1уидзэгъагъ.

Хъусенэ политработникмэ анахь снайпер 1азэу Южнэ фронтым

хагъэунэфык1ыгъагъ. Xъусенэ иснайперскэ винтовкэ зэфэхы ужым анахь снайпэр 1азэу частым хэтэу, Николай Ильиным ратыжьыгъагъ, ари зэфэхи ужым - Афанасий Гордиенкэм фагъэшъошэгъагъ. А винтовкэр джы ( № КЕ-1729 ), Центральнэ музей Вооружённых Сил ч1элъ. Ащ къегъэлъагъо зэкъошыныгъэу адыгэмэ (Х. Андрыхъуае), урысмэ( Н. Ильин), украинцэмэ (А. Гордиенкэ)заом ахэлъыгъэр

я 2-рэ ротэм ипащэ 1энат1э Хъусенэ 1оуцо. Украинэм ит селоу Дьяковэ пэгъунэгъу 1уашъхьэу ц1э зимы1агъэм оборонэр щиубытыгъ Хъусэнэ иротэ. Пыир хъашкъурэ1ум фэдэу заулэрэ къилъыгъ, ау тидзэк1ол1хэм зи къыдагъэхъугъэп. Ет1анэ къязаохэрэм шхончэо ротит1урэ танкхэмрэ къахагъахъошъ, маш1ор къапытэкъоу атакэм къежьэх.

Тидзэк1ол1эу хэк1одагъэр бэ

Хъусенэ ынэгу щэм пхырелы, ау ротэм пэщэныгъэр дызэрихьаныр зэпигъэурэп. Пыим иатакэхэр къызэк1элъэк1ох, ротэм зэон зылъэк1ынэу мак1э къэнэжьыгъэр. Ахэм оборонэр зыща1ыгъ лъэгап1эр къэзыдзыхьагъэ фашистхэр къылъэк1уатэх.

Хъусэнэ игъусэхэм у1агъэхэр ягъусэу зэк1эк1онхэу аре1о

Ежь изакъоу пыир зыригъэ1ажэнэу унашъо еш1ы. Пыир къылъэк1уатэ, Хъусенэ ручной пулеметымк1э пыим зэпымыоу ео, гранатэхэри ахедзэ.. Аузэ щэхэр зэк1э еухыхы. Къыфэнэжъыгъэ гранатэр ы1ыгъэу, узыш1ок1ын умылъэк1ыщт къушъхьэ цэк1э пытэу политрук ныбжьык1эм 1уашъхьэм зыкъыще1эты. Пый дзэк1ол1хэм агъэш1эгъо лъыр къызэчъэхырэ нэбгырэ закъоу апэк1э лъызымыгъэк1уатэу къапыщытым л1ыгъэу хэлъыр. - Зыкъэт урыс! – къызэрэгъэкуох гитлеровцэхэр. Адыгэ политрук к1алэм иджэуапыр зы -Урысмэ затырэп!

Пый дзэк1ол1хэр капыщыт л1ыхъужъым къемыожьхэу, зыкъитыным щыгугъухэу

къепшыл1эх. Благъэу къек1ол1эгъэ нэбгырэ заулэр зыдихьынэу гранатит1ур ыпашъхьэ редзэжьы, о мэкъэшхори къыдэуае…

Последний бой Х. Б. Андрухаева

Картина А. Чечина. Находится в Адыгейском музее.

Л1ыгъэу Хъусенэ зэрихьагъэм фэш1 Советскэ Союзым и Л1ыхъужъ зыфи1орэ

щытхъуц1эр Хъусен къыфагъэшъошагь.

Хъусен идунай къырык1уагъэр, л1ыгъэу зэрихьагъэр къа1уатэу тхак1охэм

Хъусен итхыгьэхэу хаутыгъагьэхэр Жэнэ Къырмызэ къыугъоижьыхи «Сэ

Хъусен иусэхэм ныбжьык1э 1офыгъохэр, щы1эк1э - псзук1эр,

Советскэ Союзым и Л1ыхъужъэу Андырхъое Хъусенэ зыщап1угьэ къуаджэу

Хьакурынэхьаблэ ипчэгу къэзыгьэдахэхэрэм ащыщых л1ыхъужъым имузей зыч1эт унэмрэ ащ ыпашъхьэ ит саугъэтымрэ. Ахэм ц1ыфэу къяк1уал1эрэр мак1эп, ау ахэм япчъагъэ хэпш1ык1эу къызыхэхъуагъэр аужырэ уахътэр ары. Хьусенэ къызыхъугъэр илъэс 90- рэ илъэс зэрэхьурэм зызыщыфагъэхьазырырэ лъэхъаным 1оф тхьабзэхэр щызэш1ахыгъ. Выставкэхэр, пчыхьэ зэхахьэхэр зэхащагъэх.

Андрыхъое Хъусенэ зыщыфэхыгъэ украинскэ селоу Дьяковэмрэ къызыщыхъугъэ

къуаджъэу Хьакурынэхьаблэрэ зэблагъэ хъугъэх. Дьяково заом щыфэхыгъэхэм ясаугъэтэу дэтым Хъусэнэ ыц1и ахэт, культурэм идворецэу селом дэтым Андрыхъуаем имузей ч1эт Селом иурам ащыщ Хъусенэ ыц1э ехьы.

Дьяковэ дэжь лъэгап1эу Хъусенэ зыщыфэхыгъэр

Народнэ депутатхэм я Шэуджэн район Совет бэмыш1эу и1эгъэ сессием

унашъо щиш1ыгъ Советскэ Союзым и Л1ыхъужъэу Андрыхъое Хъусен ыц1э Мамхыгъэ гурыт еджап1эу ар зыщеджагъэм фаусынэу.

  • Для учеников 1-11 классов и дошкольников
  • Бесплатные сертификаты учителям и участникам

Тинарод щы1эк1ак1эм игъэпсынк1э мамыр 1офш1энэу ыгъэцак1эрэр фашист Германиер Советскэ Союзым хьэк1экъок1агъэк1э къызытебанэм къызэщигъэкъогъагъ. Ц1ыф лъэпкъ зэфэшъхьафыбэ , зыщыпсэурэ хэгъэгу к1асэ ишъхьафитныгъэ къаухъумэнэу зыкъа1этыгъ. Советскэ ц1ыфхэм заом л1эблэнагъэу къыщагъэлъэгъуагъэм, зык1ыныгъэшхо ахэлъэу къызырэч1эк1ыгъэм ныбжьи фэмыдэу къыш1ыгъэр яинтернационалнэ гухэлъхэр зэу, а гухэлъхэм гъусэ пытэ зэфаш1ыхэу зэрэщытхэр ары.

Тихэгъэгу инарод пстэухэм афэдэу адыгэ народым ипшъэрылъ лъап1эу ылъытэщтыгъэр фашизмэм ебэныжьыныр ары. Апэрэ мафэхэм къащегъэжьагъэу адыгэ л1ыхъуж дзэк1о мин пчъагъэ фронтым 1ухьагъэх.

Ц1ыф лъэпкъ зэфэшъхьафыбэмэ къахэк1ы советскэ писательхэм апэрэ мафэхэм къащегъэжьагъэу пыим пэш1уек1орэ заом чанэу хэлажьэхэу рагъэжьагъ.

Л1ыхъужъныгъэшхо зэрахьэзэ а дзак1охэр фэхыгъэх, ау гущы1эу атыгъэр къагъэшъыпкъэжьыгъ, ядзэк1о пшъэрылъ агъэцэк1агъ – сыд хъунк1и къызэк1эк1уагъэхэп.

Советскэ Союзым и Героеу Андрыхъое Хъусенэ Украинскэ къуаджэу Дяково къыухъумэзэ фэхыгъэм ехьыл1эгъэ орэдыр ш1у дэдэ зык1алъэгъурэр сыда нэмык1эу къызэрэбгуры1ощтыр. Хъусен иобразэу мы орэдым къытырэм советскэ ц1ыфым хэлъы хабзэу щыт шэнхэр зэк1э: ыпсэ зэремыблэжьыгъэр, Родинэм ишъхьафитныгъэ пае пытагъэу зэрихьагъэр къыщегъэлъагъох. Адыгэ л1ыхъужъым ехьыл1эгъэ орэдым Советскэ солдатым ыпсэ ыгъэт1ылъи пыир къызэрэзэтыригъэуцуагъэр адыгэхэми, урысхэми, украинцэхэми зэрэгъэш1агъорэр къе1о. Орэдым мырэущтэу хэлъ:

Андрыхъое Хъусенэр – псэемыблэжь к1али,

Зэошху блэк1ыгъэм л1ыгъэр щызэрехьэ.

Хэгъэгум ишъау, народыр игупсэу,

Пыим ыпсэ 1уихэу батырэу зэуагъ:

Л1ыхъужъыр егъаш1эм зэращымыгъупшэщтым ицыхьэ телъэу, къытк1эхъухьэрэ ц1ыфым ащ ил1ыгъэ агу зэрилъыщтымк1э орэдыр еухы.

Чэщ жъуагъор, уеплъэу п1озэ, къэхъугъэр умыш1эу ошъогум къезы, щымы1эгъахэ фэдэу, зэбгырэтэкъушъ мэсты. Ау ц1ыфым хэгъэгоу къызщыхъурэр, народэу къызхэк1ыгъэр ш1у ылъэгъухэу, ахэмэ янасып пае банэмэ, егъаш1эм мык1осэжьын жъуагъо ащ къизэхигъэнэн ылъэк1ыщт. Ар ошъогум имытыщт нахь мыш1эми, сидигъок1и ц1ыфмэ агу илъыщт, сыдигъок1и ц1ыфмэ къафэнэфыщт!

Илъэс т1ок1 нахь ымыгъэш1агъэми, къуаджэу Хакуринэхьаблэ къыщыхъугъэу адыгэ к1алэу Андрыхъое Хъусен ащ фэдэ мык1осэжын жъуагъо, л1ыгъэшхоу зэрихьагъэм иш1уагъэк1э, ц1ыфмэ къафигъэнэфыгъ.

Ежь ыгъэш1агъэр мак1эми, тищы1ак1э ш1улъэгъуныгъэу фыри1агъэм иинагъэ къыгъэнэфагъ. Ы1орэр ыш1агъ, ыш1эрэмрэ ыш1эшъущтымрэ ы1отагъ, иорэди ищы1ак1и зэпхыгъэхэу, зэгъусэхэу, зэхэлъхэу ыш1ыгъэх. Щы1ак1эр,орэдхэр ш1у ылъэгъущтыгъэх, губгъо хъоу-пщаухэм, къушъхьэхэм, мэзхэм агъэгуш1ощтыгъэ, ныбджэгъухэр ылъытэщтыгъэх, ыгъэщхы зэпытхэу ахэмэ ахэтыщтыгъэ.

Фашист хъунк1ак1охэм тихэгъэгу аштэнэу, тищы1ак1э агъэк1одынэу зэошхо къызыташ1ыл1эм, апэрэу фронтым к1уагъэхэм Андрыхъое Хъусен ащыщыгъ. Хэгъэгу зэошхом л1ыхъужъныгъэ хэлъэу ар щызэуагъ, политрукэу къулыкъу ыш1агъ. Фронтым 1утэу заозэ,щэу и1эри ыухи изакъоу къызэнэм, пыймэ заримытэу, тихэгъэгу непэрэ ищы1ак1э пае, к1элэц1ык1у къэхъухэрэм насып я1эу щы1энхэм, зэо маш1ом щыухъумэгъэнхэм, тхьамык1агъо амылъэгъухэу щы1энхэм, ыпсэ ыгъэт1ылъыгъ. Фашистхэу къэзыухъурэигъэхэр благъэу къызэригъэк1уал1эхи гранат закъоу къыфэнэжьыгъэр ахидзагъ. Ежьыри хэк1одагъ, пыижъхэми яаджал аригъэгъотыгъ.

А л1ыгъэшхоу Андрыхъуаем зэрихьагъэм пае Советскэ Союзым и Герой зыфи1орэ ц1эр совет тхак1охэмк1э апэрэу къыфагъэшъошагъ.Джары непэрэ мафэм саугъэтэу ш1этэу Хъусен инэплъэгъу къытфэнагъ.


Тайга Нозаки а къэралыгъом къыщы­хъугъ ыкIи щэпсэу. Илъэс 19 ыныбжь. Ащ Кавказыр лъэшэу шIу ылъэгъугъ, икультурэ, ибаиныгъэ, ишэн-хабзэхэр шIогъэшIэгъоных. ЕгъашIи ымылъэгъугъэ черкесхэу (адыгэхэу) а чIыгум щыпсэухэрэм ыгукIэ апэблагъэ хъугъэ.

Тайга Нозаки Токио щэпсэу. Адыгэ къашъохэр зэрегъашIэх. КIалэм инэ­кIубгъоу инстаграмым итым ащ къыщетхы.
Показать полностью.

Сэнаущыгъэ зыхэлъ кIалэм тырихыгъэ видеороликхэм ащыолъэгъу ащ адыгэ къашъом зэрэщытэу зызэрэритырэр. Японием щыщ ныбжьыкIэхэм саехэмрэ цыехэмрэ ащыгъэу къашъохэр къызэрашIырэм егъэгушIо.

Зыщыпсэурэ унэм идэпкъхэр къамэхэмкIэ, адыгэ паIохэмкIэ, Кавказым ичIыопс идэхагъэ къэзгъэлъэгъорэ сурэтхэмкIэ гъэкIэрэкIагъэх.

АДЫГАБЗЭ

АДЫГАБЗЭ запись закреплена

Адыгэхэм ятарихъ, лъэхъаныр

Ошъадэ ижъырэ саугъэт шъхьаI
Дунэе археологием анахь щыцIэрыIо Iуашъхьэмэ ащыщэу Ошъадэ зетIэгъагъэхэр мыгъэ илъэси 125-рэ мэхъу.

КъачIахыгъэ пкъыгъомэ афэ­дэхэр зыпарэкIи къамыгъотыгъэхэу хьалэмэт шъыпкъагъэх, арыти, хэушъхьафыкIыгъэу Бе­лореченскэ (Шытхьэлэ) археологие культурэ шIэныгъэм хагъэхьагъ. Тиадыгэ тарихъ ия XIII – XV-рэ лIэшIэгъухэр къыхеубытэх.

Енэгуягъо джащыгъум нарт Iуашъхьэу Ошъадэ икъэбар Веселовскэм зэхихыгъагъэкIэ. КъыкIэлъыкIогъэ 1897-рэ илъэсым профессорым сурэтышI цIэрыIоу Константин Рерих игъусэу Мыекъуапэ къэкIогъагъ. IофшIэнхэр рамыгъажьэхэзэ абдзахэхэмрэ мэхъошхэмрэ ятхьэлъэIупIэщтыгъэу ыкIи хэсэ зэIукIапIэщтыгъэ тхьэчIэгъым къыготыгъэ Ошъадэ исурэт Рерих ышIыгъагъ ыкIи зэкIожьым зыдищэжьыгъагъ. Сурэтышхор Ленинград университетым идэпкъ 1991-рэ илъэсым нэс пылъэгъагъ. Хабзэр зызэбла­хъум – чIэкIодыкIыгъ.

Мыекъуапэ икъокIыпIэкIэ щытыгъэ Ошъадэ ыгузэгу метрихырэ ныкъорэ ишъомбгъуагъэу метрищэу зыратIыхым, ылъакъохэр кIэушхуагъэхэу, джабгъубгъумкIэ мыжъуакIэмэ ателъэу хьадэ къупшъхьэхэр къычIагъэщыгъагъэх. Тыжьын пкъыгъо зытIурэ гъоплъэ пчыпыджыныпэрэ ныIэп ащ къыпахыгъагъэхэр.

Iуашъхьэм ылъачIэ нэс зытырахым, етIэф мыжъо зэпыутыгъэхэр ылъапсэ къегъэтIылъэ­кIыгъэхэу къыхагъэщыгъагъэх. А мыжъомэ къагъэпсыщтыгъэ хъураем, кромлехым, ыкIоцI пхъэмбгъу IужъухэмкIэ зэпыутыгъэу, бэнищ зэхэтэу къыщыхагъэщыгъагъ. Якуогъагъэр зы метрэрэ сантиметрэ 42-рэ хъу­щтыгъэ. БэнычIэхэр къулэджэ мыжъуакIэхэмкIэ гъэпкIэгъа­гъэх, къопиплIымэ пкъэужъыехэр ачIэтIэгъагъэх. Хьэдэ зырызэу аралъхьажьыгъагъэхэм алъакъо­хэр кIэушхогъагъэх, ашъхьэхэр къыблэмкIэ гъэзэгъагъэх. ДжабгъумкIэ ахэри мыжъуакIэмэ ателъыгъэх. Шъхьамысхэу атыратэкъогъэгъэ щыфэм къуп­шъхьэ­хэр плъыжьыбзэ ышIыгъа­гъэх.

КъыблэмкIэ гъэзэгъэгъэ бэным дэлъыгъэм пкъыгъуабэ пылъыгъ: дышъэ къэгъагъэхэр зытешIыхьэгъэхэ диадемэр, щыгъышхохэу ыкIи щыгъыжъыехэу тыжьыным, дышъэм, мыжъо лъапIэхэм ахэшIыкIыгъэ­хэр. ЯпчъагъэкIэ 5000-м ехъущтыгъэх. Дышъэ тенэч пIуакIэмэ ахэутыгъэгъэ аслъанхэмрэ цухэмрэ, акIэлъэныкъохэр къатепшыхэу, пшIы пчъагъэ хъущтыгъэх. Лъэбакъохэрэм фэдэу шIыгъэхэу апакIэмэ гъонэжъыехэр ахэхыгъагъэх. Ахэр зыгорэм тырадэщтыгъэх, радэщтыгъэх. Апэрэ дышъэидэхэр ары зыфэдагъэхэр. Нэужым охътабэ тешIи сырымэхэр, дышъэ Iуданэхэр яIэхэ зэхъум, хадыкIыхэу рагъэжьэгъагъ.

Хьэдэ къупшъхьэм ыбгъукIэ 8 хъухэу тыжьын сырбыхэр зы метрэрэ сантиметрэ 17-рэ якIы­хьагъэхэу щылъыгъэх. Ахэм апагъанэщтыгъэ дышъэ ыкIи тыжьын цу скульптурэхэр тIурытIоу къаголъыгъэх.

БэнычIэм хьакъу-шыкъу зэмлIэужыгъохэр: дышъэм, тыжьыным, етIэ гъэжъагъэм ахэшIыкIыгъэу итыгъэх. Джэрз ыкIи мыжъо Iэмэ-псымэхэр ахэлъыгъэх.

Зэгорэм ЛэупэкIэ Нурбыйрэ сэрырэ КъэзэныкъоякIэр зыдэщысыщтыгъэм мыутIэ зэолI за­къом икъупшъхьэхэр къыщыдгъотыжьыгъагъэх. Ащ хьа­къу-шыкъу зэмлIэужыгъохэу 26-рэ, амфорэ инитIу ахэтэу, къегъэуцокIыгъагъэх.

ИжъыкIэ адыгэхэр лIагъэмэ лъэшэу ащыщтэщтыгъэх. Яягъэ къарамыгъэкIыжьыным пае пкъыгъуабэ адычIалъхьажьыщтыгъ. ЩэIэфэ ыгъэфедэщтыгъэ­хэр хьадрыхэ къыщышъхьэпэжьыщтхэу гугъэщтыгъэх.

Мыекъопэ культурэм изэгъэшIэн зэпыурэп

Ошъэдэ Iуашъхьэ имызакъоу, илэгъухэм, нэмыкIхэу ыужырэ зэманхэм ашIыгъэхэми пкъыгъуабэ къачIэтэхыжьы.

Темыр Кавказым итарихърэ иархеологиерэ Мыекъопэ культурэр анахь лъагэхэм ахалъытэ. КъызэрэтIуагъэу, мыгъэ Ошъадэ затIыгъагъэр илъэси 125-рэ мэхъу. Европэм щауплъэкIугъэ Iошъхьэ байхэм анахьыжъ, къы­чIахыгъэхэр хьалэмэт шъып­къэх.

Мыщ дэжьым къэIогъэн фае тичIыналъэ къырагъотэгъэ Iуашъ­хьэм ибаигъэ адыгэхэм илъэсыбэрэ къарамыпэсэу, зыгорэм къикIыгъэ лъэрыхь горэ мыщ щагъэтIылъыжьыгъагъэу зэралъытэщтыгъэр. Экспедициехэм джэрз пасэм хэхьэрэ псэупIэжъхэр бэу къыхагъэщыхи, Ошъадэ къычIахыгъэмэ афэдэхэр къагъотыхэ зэхъум, Мыекъопэ культурэм ыцIэ гъэ­нэфагъэу къыраIо хъугъэ. Ащ хэхьэрэ псэупIэжъхэр, саугъэт гъэшIэгъонхэр илъэс къэс къы­хэтэгъэщыжьых, уплъэкIунхэр ащытэшIых.

Темэн (Тамань) щегъэжьа­гъэу Дагъыстан нэсэу, Темыр Кавказым Мыекъопэ культурэр зэрилъыр ыкIи ащ гупчэ шъыпкъэу иIэр зэрэ Адыгеир дгъэу­нэфыгъапэ.

Гъэ къэс псэупIэжъхэр, Iуашъ­хьэхэр къыхэтэгъэщых, тятIэ. Аужырэ илъэс 40-м Краснодар псыIыгъыпIэм инэпкъхэм нахьыбэрэ Iоф ащытшIагъ. Урысыем, Францием, Швейцарием къарыкIырэ археологхэр тигъусэхэу уплъэкIунхэр зэдэтшIыгъэх. Мыекъопэ культурэм ыныбжь илъэс 5500-рэ зэрэ­хъурэр, ыпэкIэ ыныбжьэу къа­Iощтыгъэм илъэс 1000-кIэ зэрэнахьыбэр французхэмрэ тэрырэ зэдэдгъэунэфыгъ.

Зэрэдунаеу анахь щагъэшIагъоу, мэхьанэшхо зэратырэмэ Мыекъопэ культурэр ащыщ, адыгэ лъэпкъым ылъапсэ епхыгъэ шъыпкъ. Ау ащ емылъытыгъэу, ифэшъуашэм тетэу саугъэтыр дгъэлъапIэрэп. Шъыпкъэ, Адыгеим игугъу къашIызэ зыгорэхэр тихэку ехьылIагъэу къызыхаутыкIэ, апэрапшIэу Ошъэдэ Iуашъхьэм ыцIэ къыраIо.

ЗыщатIыгъагъэм узыIухьэкIэ, Ошъадэ ихъишъэ Адыгеим икъоу зэрэщамыгъэшIагъорэр къыбгурэIо. Дунэе археологием щыцIэрыIо саугъэтым нэпэеп­лъэу фагъэуцугъэр епэсыгъахэп. КъэнэтIэхэсым фэдэу мыжъо пкъэу кIэко гъумым ыгупэкIэ хэутыгъэ пкъыгъохэм янахьыбэр Iуашъхьэм къычIахыгъэмэ зыпарэкIи яхьылIэгъахэп. Половец ныоу ыкIыбкIэ тешIыхьагъэр адыгэ тарихъым иджэрз пасэ зэрепхыгъэр къатшIэрэп. Ошъа­дэ къычIахыгъэ артефактхэм ясурэт зытIу ыгупэкIэ тетых, ау адрэ къаготхэу тешIыхьагъэхэр Мыекъопэ Iошъхьэшхор зызэтыратакъом ахэм афэдэхэр джыри къаугупшысыгъагъэхэп.

Тэу Аслъан.
АР и Лъэпкъ музей шIэныгъэхэмкIэ иIофышI, археолог, Урысыем ижурналистхэм я Союз хэт.

DELETED

Нет. Ибо настолько стали ленивыми, что даже на такую простую тему пару предложений не хотят писать.
Да, я оч вредная.
Тебе здесь сочинение никто писать не будет.

DELETED

DELETED

Muslim Arabov

Алия, изверг

DELETED

Muslim Arabov

Алия, молчу молчу

Алан Хамуков

DELETED

😕

Алан, А так,я просто сказал

Алан Хамуков

Анна, а так , я тоже

Абдул Король


Абдул Король

Автор кто?

Тимур Карданов

😂

Что ж человеку то не помогаете?

DELETED

Анэ. Сыт хуэдиз 1эф1агърэ гуапагърэ къуитрэ мы зы псалъэм,сыту мыхьэнэ куэд къик1рэ мыбы.
"Анэр анэщ" жып1эмэ,абы псори къок1:укъызэрилъагъури зэрыплъагъужри,къыпхуи1э щытык1эри,хуи1эжри,зэрумыужэгъури укъызэримыужэгъури.Куэдрэ,куэдыщэрэ,уеблэмэ игъащ1эк1э зэрыбгъэпсэунури.Анэм и 1эф1щ япэ дыдэ зыхэпщ1эри,зи хуабэ къыплъысри,зи лъагъуныгъэ мык1уэщ1к1э
Показать полностью. зозыгъэгъэнщ1ри.Аращ уи унэр дыщэк1э зыблэну яужь итри,псоми нэхърэ нэхъ насыпыф1э уищ1ыну хущ1экъури,игъащ1эк1э къомыфыгъуэну-къомыижынури,сыт хуэдиз ехъул1эныгъэ е къулеягъэ умыгъуэтами.
Гъащ1э мыхъумыщ1эми,зэман бзаджэми азырщ-анэрщ-зызымыхъуэжу къанэр:и сабийм тегужьеик1ауэ,жей лъэпкъ имыщ1эу,абы и псэук1э,п1ык1э хъунум йогупсыс.Анэр сыт щыгъуи быным папщ1эк1э хыхьэфынущ маф1эм.
Ц1ыхум гузэвэгъуэ къыщылъысам деж ипэ псалъэу а гузэвэгъуэм къыхихыжыфыр "мамэ" жыхуи1э а псалъэ закъуэрщ.Щ1ым дытетыф дызэрыхъуу,жьым дытесу псым депыджын щ1ыдодзэ.Ауэ анэгур маблэр,анэпсэм ди гъащ1эр нэху тщещ1.Анэгур дэнэк1и мажэ:еджэн хуейщ,яшэн хуейщ,абы пыщ1а дэтхэнэ зы 1уэхугъуэри зи фэм нэхъыбэу дэк1ыр анэрщ.Анэгур тхьэмыщк1эщ.И быныр "мыпхуэдэ сыхьэтым къэк1уэж" жи1эу щ1игъэк1арэ къэгувамэ,маф1эм ирегъэс,псым ирегъэтхьэлэ,мыгъуагъэ куэдым анэпсэм къыщежыхь.
Щ1алэгъуалэм куэдым къагуры1уэркъым анэм къытхуищ1э псор.Анэм и джэ макъи и лъэ1уи ди тхьэк1умэм щызэхимых щы1эщ.Ауэ анэм и джэ макъыр псом нэхърэ нэхъапэщ.
Дунейм узэрыхэплъэр,уэзыгъэлъагъур,1эф1 къыпщызыщ1ыр нэращи,анэр-нэ пэлъытэщ.Аращ щ1ыжа1эр"Анэр нэщ", жа1эу.
Анэм къуитар къуетыпэ,анэ1эм къы1эщ1эк1ам нэхъ хьэлэл щы1экъым.Анэм къуит тыгъэр чэнджащи щ1егъуэжи зыхэмылъ гуапагъэщ.Укъыщалъхуа махуэм щыщ1эдзауэ анэм хузэф1эк1 псори къыпхуещ1э.А псоми урегъэгупсыс -Анэгук1э къе1эри анэ1эк1э къитри къызитам къысхуищ1ащ -жыхуи1э псалъэжьым.Уэри укъэзылъхуа,гугъу апхуэдизрэ къыбдехьа анэм и хьэкъышхуэ зэрыптелъыр зэик1 зыщыбгъэгъупщэ хъунукъым.Щ1ымахуэ щ1ы1и,жьапщэ махуэми анэм дыгъэр къытхурегъэпсыф,уэрэдыр щ1ыналъэм макъыбэу зэрылъэлъу щегъэ1уф.

Читайте также: